Kretuar Nedir? Sickle, Hoe, Chisel Skaler ve Küret Farkı
"Kretuar diş", "kretuar nedir", "hoe kretuar" ve "scaler küret" aramaları, diş yüzeyindeki tartar (diş taşı) ve diğer birikintileri uzaklaştırmak için kullanılan el aletleriyle ilgilidir. Bu yazıda "kretuar" ifadesi, uluslararası literatürde dental scaler (el skaleri) olarak geçen aletler için kullanılmıştır. Yazıda skaler tiplerinin (sickle, hoe, chisel, cleoid, file) tasarım özellikleri, küretlerden farkı, ISO 13397 standart serisindeki adlandırma ve üretici talimatlarına göre temizlik ile sterilizasyon notları kaynaklarıyla özetlenmiştir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klinik uygulama, tedavi veya ürün önerisi içermez. Her alet için üreticinin güncel kullanım ve yeniden işleme talimatı esastır.
Kısa cevap
- Nedir? ISO 13397-3'te dental skaler (dental scaler), "diş yüzeylerinden tartar ve diğer birikintileri uzaklaştırmak için kullanılan el aleti" olarak tanımlanır.
- Hangi tipler var? ISO 13397-3, H tipi skalerleri H3/H4 (chisel), H5, H8 ve H9 (cleoid) ile H6/H7 (sickle) olarak gösterir. Literatürde ayrıca hoe ve file (eğe) tipi skalerler tanımlanır.
- Küretten farkı ne? Sickle skalerde iki kesici kenar sivri bir uçta birleşir ve kesit üçgendir; kürette ise uç (toe) ve sırt yuvarlaktır, kesit yarım ay biçimindedir.
Bir el skalerinin bölümleri
Hu-Friedy kataloğunda aktarılan temel tasarım ilkelerine göre skaler ve küretler üç bölümden oluşur:
- Sap (handle): Aletin tutulduğu bölüm. Katalogda içi boş sapların dokunsal geri bildirimi artırdığı, geniş çaplı ve tırtıklı sapların kontrolü kolaylaştırdığı belirtilir.
- Şaft (shank): Sapı çalışan uca bağlar. Bıçağa en yakın düz kısım "terminal şaft", çalışan uçtan sapa kadar olan kısım "fonksiyonel şaft" olarak adlandırılır. Kısa fonksiyonel şaftlar ön dişler ve diş eti üstü yüzeyler, orta-uzun şaftlar arka dişler için tanımlanır.
- Çalışan uç / bıçak (blade): Yüz (face), yan yüzeyler, kesici kenar ve sırttan oluşur. Katalogda ucu yuvarlak (toe) biten bıçağın küret, sivri (tip) biten bıçağın sickle skaler olarak sınıflandırıldığı belirtilir.
Skaler çeşitleri
| Tip | Tasarım özelliği (kaynaklarda belirtilen) |
|---|---|
| Sickle (orak) skaler | Düz bir yüz ve sivri uçta birleşen iki kesici kenar; kesit üçgen. Bıçak ve kenarlar düz veya kavisli olabilir. Ön bölge için düz, arka bölge için kontra-açılı şaftlı modeller bulunur. Düz bıçaklı modeller "Jacquette" olarak da anılır. |
| Hoe (çapa) skaler | Bıçak şafta 99 derecelik açıyla bükülmüştür; kesici kenar 45 derece eğimlidir. Bıçak hafif kavislidir ve sırtı yuvarlatılmıştır. McCall #3–#8 altılı bir hoe setidir. |
| Chisel (keski) skaler | Çift uçlu; bir ucu kavisli, diğer ucu düz şaftlıdır. Bıçak hafif kavislidir ve 45 derece eğimli düz bir kesici kenarı vardır. ISO 13397-3'te H3 ve H4 tipleri chisel olarak gösterilir. |
| Cleoid skaler | ISO 13397-3'te H5, H8 ve H9 tipleri cleoid olarak gösterilir; H9 için standartta sağ el skaleri çizimi yer alır. |
| File (eğe) skaler | Bir taban üzerinde sıralanmış çok sayıda küçük bıçaktan oluşur. Literatürde ince işlemler için uygun olmadığı ve yerini büyük ölçüde mini bıçaklı küretlere bıraktığı belirtilir. |
Sickle skalerler bıçak boyutu ve şaft tipine göre farklı adlarla sunulur. Carranza kaynaklı bir ders kitabı bölümünde U15/30, Ball ve Indiana University modelleri büyük bıçaklı; 204 serisi arka bölge sickle skalerleri ise büyük, orta ve küçük bıçak seçenekleriyle anılır. Hu-Friedy'nin klinik uygulama rehberinde düz bıçaklı 204S ve kavisli bıçaklı SH6/79 tasarımları örnek olarak gösterilir.
Kretuar ile küret arasındaki fark
Ders kitabı kaynaklarına göre sickle skalerler daha ağır aletlerdir ve diş eti üstü (supragingival) tartar için tanımlanır. Küretler ise daha ince aletlerdir; diş eti altı (subgingival) çalışmalar ve kök yüzeyi düzleştirme işlemleriyle ilişkilendirilir. Hoe, chisel ve file skalerlerin kullanım alanının küretlere göre sınırlı olduğu belirtilir.
- Uç biçimi: Sickle skalerde sivri uç (tip); kürette yuvarlak uç (toe).
- Kesit: Sickle skalerde üçgen; kürette yarım ay (yarım daire).
- Sırt: Sickle skalerde sırt bir köşe oluşturur; kürette sırt yuvarlaktır.
- Kesici kenar: Sickle skaler ve üniversal kürette iki kesici kenar bulunur. Gracey küretlerde bıçak şafta göre 70 derece ofsetlidir ve tek bir kesici kenar ("alt kenar") kullanılır.
Gracey küret numaraları ve periodontal sond tipleri için Bilgi Bankası'ndaki Gracey küret numaraları yazısına bakabilirsiniz.
ISO 13397 standart serisi
ISO 13397 serisi "Periodontal küretler, dental skalerler ve ekskavatörler" genel başlığını taşır ve ISO/TC 106/SC 4 (diş hekimliği aletleri) tarafından hazırlanmıştır:
- Bölüm 1: Genel gereklilikler
- Bölüm 2: Periodontal küretler – Gr tipi
- Bölüm 3: Dental skalerler – H tipi
- Bölüm 4: Dental ekskavatörler – disk tipi
ISO 13397-3:1996, H tipi skalerlerin boyutlarını belirler ve tasarımı ne olursa olsun aletin toplam uzunluğunun en fazla 178 mm olacağını söyler. ISO'nun sayfasına göre standart en son 2022'de gözden geçirilip onaylanmıştır ve güncelliğini korumaktadır. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) de bu standardı tanınmış konsensüs standartları listesinde "tam standart" olarak yer verir. Ürün adlarında H5/33, H6/7 gibi kodlar görülebilir; bir kodun hangi tasarıma karşılık geldiği için ürünün kendi teknik bilgisine bakılmalıdır.
Temizlik, bileme ve sterilizasyon
Aşağıdaki bilgiler bir üreticinin (Hu-Friedy) el aletleri için yayımladığı yeniden işleme talimatından örnek olarak aktarılmıştır. Farklı üreticilerin talimatları farklı olabilir:
- Temizlik: Mümkünse alet yıkama-dezenfeksiyon cihazı veya ultrasonik banyo ile otomatik temizlik önerilir. Temizlik sonrası aletler arındırılmış suyla durulanır, kontrol edilir ve paketlemeden önce tamamen kurutulur.
- Kontrol ve bileme: Korozyon, hasar veya kir açısından kontrol edilir; hasarlı aletler kullanılmaz. Gerekirse aletler bilenir; bileme sonrası metal kalıntısı ve bileme yağı tamamen uzaklaştırılır, temizlik ve sterilizasyon tekrarlanır.
- Kaçınılacak maddeler: Güçlü alkali (pH > 9) veya güçlü asit (pH < 4) içeren deterjanlar, fenoller, iyodoforlar, güçlü oksitleyiciler ve organik çözücüler kullanılmamalıdır; metal fırça veya çelik yünü kullanılmaz.
- Buhar sterilizasyonu: Paketli aletler için talimatta yerçekimi tipi döngüde 121 °C'de 30 dakika, dinamik hava tahliyeli (vakumlu) döngüde 132 °C veya 134 °C'de 4 dakika en kısa maruz kalma süresi ve en az 30 dakika kurutma verilir. Belirli bir sterilizatör için yalnızca o cihazın üreticisinin önerilerine bakılması gerektiği belirtilir.
- Saklama: Steril aletler kuru ve tozsuz bir yerde, paketli olarak saklanır; steril ve steril olmayan aletler birbirinden ayrı tutulur.
Sterilizasyon döngüleri ve paketleme için Bilgi Bankası'ndaki otoklav sınıfları ve sterilizasyon rulosu ve poşeti yazılarına bakabilirsiniz.
Temel terimler
- Dental skaler: Diş yüzeylerinden tartar ve birikintileri uzaklaştırmak için kullanılan el aleti (ISO 13397-3).
- Glaze yüzey: Kesici kenar(lar) üretilirken oluşan çalışma yüzeyi (ISO 13397-3).
- Supragingival / subgingival: Diş eti çizgisinin üstü / altı.
- Terminal şaft: Bıçak ile ilk büküm arasındaki düz şaft bölümü.
- Toe / tip: Bıçağın yuvarlak (küret) veya sivri (sickle) ucu.
İlgili kategoriler
Sık sorulan sorular
Kretuar ve küret aynı alet mi?
Hayır. Sickle tipi skalerin ucu sivri ve kesiti üçgendir; küretin ucu ve sırtı yuvarlaktır, kesiti yarım aydır. Kaynaklarda sickle skalerler diş eti üstü, küretler diş eti altı çalışmalarla ilişkilendirilir.
H6/7 ne anlama gelir?
ISO 13397-3'te H6 ve H7 tipleri sickle skaler olarak gösterilir. H3/H4 chisel, H5, H8 ve H9 ise cleoid tipleridir.
Hoe skaler nasıl tanınır?
Ders kitabı kaynaklarına göre hoe skalerin bıçağı şafta 99 derece açıyla bükülmüştür ve kesici kenarı 45 derece eğimlidir.
Skalerler hangi standartta tanımlanır?
H tipi dental skalerlerin boyutları ISO 13397-3:1996'da, genel gereklilikleri ISO 13397-1'de yer alır.
Skalerler nasıl sterilize edilir?
Yöntem ve süreler üreticiye göre değişir. Örnek bir üretici talimatında paketli aletler için 121 °C'de 30 dakika veya 132/134 °C'de 4 dakika buhar sterilizasyonu ve en az 30 dakika kurutma verilir.
Kaynaklar
- ISO 13397-3:1996 – Periodontal curettes, dental scalers and excavators – Part 3: Dental scalers – H-type (ISO)
- ISO 13397-3:1996 önizleme metni (iTeh Standards)
- FDA – Recognized Consensus Standards: ISO 13397-3
- Hu-Friedy – Sickle Scalers (üretici sayfası)
- Hu-Friedy kataloğu – Scaler ve küret tasarım ilkeleri
- Hu-Friedy – Clinical Application Guide (üretici broşürü)
- Hu-Friedy – Reprocessing of Dental Hand Instruments and Accessories (HF-USA-17664 Rev. I)
- Carranza's Clinical Periodontology – Bölüm 46: Scaling and Root Planing (Pocket Dentistry)