Gracey Küret Numaraları ve Periodontal Sond Çeşitleri

Bilgi Bankası
31-10-2026 11:08

Periodontal muayene ve diş eti altı temizlik işlemlerinde kullanılan el aletlerinin başında küretler ve periodontal sondlar gelir. Kataloglarda "Gracey 11/12", "Gracey 13/14", "UNC-15 sond" ya da "WHO sondu" gibi ifadelerle sıkça karşılaşılır. Bu yazıda Gracey küret numaralarının neyi ifade ettiğini, küret tiplerini ve periodontal sondların üzerindeki milimetre işaretlerinin anlamını üretici kataloglarına dayanarak derledik. Yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; klinik bir uygulama, tedavi ya da ürün tavsiyesi içermez.

Küret nedir?

Küret (İngilizce curette), dokuyu veya birikintiyi kazımak için kullanılan, ucunda küçük bir kaşık ya da kanca biçimli ağız bulunan el aletidir. Diş hekimliğinde periodontal küretler, diş yüzeyindeki tartar (diş taşı) birikintilerinin uzaklaştırılmasında kullanılan aletler olarak tanımlanır. Periodontal küretler genel olarak iki gruba ayrılır: universal küretler ve bölgeye özel (area-specific) Gracey küretler.

  • Universal küretler: Üretici HuFriedyGroup'un klinik uygulama rehberine göre universal küretlerde iki kesici kenar bulunur ve bu tasarım tek bir aletle ağzın farklı bölgelerinde çalışmaya olanak verir. Columbia 4R/4L bu grubun bilinen örneklerindendir.
  • Gracey küretler: Belirli diş yüzeylerine uyum sağlayacak şekilde tasarlanmış, bölgeye özel küretlerdir. Ayrıntıları aşağıda yer alıyor.

Gracey küret nedir, numaralar ne anlama gelir?

HuFriedyGroup'un rehberine göre Gracey küretler 1940'lı yıllarda Dr. Clayton Gracey ile Hu-Friedy'nin kurucusu Hugo Friedman'ın birlikte çalışmasıyla geliştirilmiştir. Her Gracey bıçağı sapa göre 70° açıyla konumlandırılmıştır ve yalnızca bir kesici kenara sahiptir; bu kenar "alt kenar" olarak adlandırılır. Bu bıçak yapısı, farklı diş yüzeyleri için tasarlanmış dokuz ayrı sap (shank) tasarımıyla birleştirilir ve küretler bir set olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Gracey küretler çift uçludur ve adlarındaki numara çifti (ör. 11/12) aletin iki ucunu ifade eder. Numaralar, sapın bükülme biçimini ve dolayısıyla aletin hangi bölgeye uyum sağlayacak şekilde tasarlandığını gösterir. Üretici kataloğundaki renk kodlu şemaya göre kullanım alanları şöyle gruplanır:

  • Gracey 1/2, 3/4, 5/6: Ön (anterior) dişler.
  • Gracey 7/8, 9/10: Arka dişlerin yanak (bukkal) ve dil (lingual) yüzeyleri.
  • Gracey 11/12, 15/16: Küçük azı (premolar) ve büyük azı (molar) dişlerin mezial yüzeyleri.
  • Gracey 13/14, 17/18: Küçük azı ve büyük azı dişlerin distal yüzeyleri.

Gracey küret tipleri: Standard, Rigid, After Five, Mini Five

Aynı numara çifti farklı sap ve bıçak tasarımlarıyla üretilebilir. HuFriedyGroup'un ürün sayfası ve kataloğundaki tanımlar şöyledir:

  • Standard (Finishing) Gracey: Uzun ve esnek sapa sahiptir; üretici bu tasarımın dokunsal hassasiyeti artırdığını belirtir.
  • Rigid ve Extra Rigid: Sap çapı standart modelden daha kalındır; daha sert ve daha az esnek bir yapı sunar.
  • After Five: Terminal sapı standart modele göre 3 mm daha uzun, bıçağı yüzde 10 daha incedir.
  • Mini Five: Terminal sapı 3 mm daha uzun; bıçağı yüzde 50 daha kısa ve yüzde 10 daha incedir.
  • Micro Mini Five: Üreticinin en küçük ve en ince Gracey bıçağı olarak tanımladığı modeldir; terminal sapı 3 mm daha uzun, bıçağı standart modele göre yüzde 28, Mini Five'a göre yüzde 20 daha incedir.

Her tasarım her numara çiftiyle üretilmez. Örneğin üretici tablosuna göre Standard ve Rigid modeller 1/2'den 17/18'e kadar tüm numaralarla sunulurken Micro Mini Five yalnızca 1/2, 7/8, 11/12 ve 13/14 numaralarıyla listelenmektedir.

Periodontal sond nedir?

Periodontal sond, genellikle uzun, ince ve ucu künt olan bir el aletidir. Temel işlevi diş çevresindeki cep derinliğini ölçmektir; okunabilirlik için çalışan ucunda milimetre işaretleri bulunur. Periodontal sond, ucu sivri olan ve yüzey kontrolünde kullanılan muayene sondlarından (explorer) farklı bir alettir.

Periodontal sond çeşitleri ve işaret sistemleri

Sondlar çoğunlukla üzerlerindeki işaret dizilimine göre adlandırılır. HuFriedyGroup'un diagnostik kataloğunda ve hakemli bir derleme makalesinde yer alan yaygın tipler şunlardır:

  • Williams sond: 1-2-3-5-7-8-9-10 mm işaretleri. 4 ve 6 mm noktalarında işaret bulunmaz.
  • UNC-15 sond: 1'den 15 mm'ye kadar her milimetrede işaret bulunur.
  • CP-12 / UNC-12 sond: 1'den 12 mm'ye kadar milimetrik işaretler.
  • CP-11 sond: 3-6-8-11 mm işaretleri.
  • WHO (CPITN/PSR) sondu: 3,5-5,5-8,5-11,5 mm işaretleri ve ucunda 0,5 mm çaplı bilye bulunur. Üretici bu tipi PSR ve CPITN periodontal tarama programlarıyla ilişkilendirir.
  • Nabers sond: Kavisli yapıda, 3-6-9-12 mm işaretli çift uçlu sonddur; üretici kataloğunda furkasyon (kök ayrım bölgesi) sondu olarak sınıflandırılır.
  • Goldman-Fox sond: Yuvarlak değil düz (flat) bir çalışan uca sahip sond tipidir.
  • Plastik sondlar: Derleme makalesinde genellikle dental implantların çevresinde ölçüm için kullanıldığı belirtilen tiplerdir.

Üreticiler bu tipleri tek uçlu, çift uçlu veya bir ucunda muayene sondu bulunan kombine aletler (ör. explorer/probe) olarak da sunabilir.

Bakım ve sterilizasyon

Küret ve sondlar tekrar kullanılabilir el aletleridir ve her kullanımdan önce üreticinin yeniden işleme (reprocessing) talimatlarına göre temizlenip sterilize edilmesi gerekir. HuFriedyGroup'un yeniden işleme kılavuzu, el aletleri için temizlik, kurutma ve buhar sterilizasyonu koşullarını ayrıntılı olarak tanımlar. Kesici kenarı olan küretlerin bileme ve kontrol gereksinimleri ile renk kodlu veya kaplamalı sondların kimyasal uyumluluğu üreticiye göre değişebileceğinden, her zaman ilgili ürünün kullanım talimatı esas alınmalıdır.

Sık sorulan sorular

Gracey küretteki iki numara neden farklıdır?

Gracey küretler çift uçludur; 11/12 gibi bir adlandırmada her numara aletin bir ucunu ifade eder. İki uç birbirinin ayna görüntüsü olacak şekilde tasarlanır.

Universal küret ile Gracey küret arasındaki fark nedir?

Üretici rehberine göre universal küretlerde iki kesici kenar bulunur ve farklı bölgelerde kullanılacak şekilde tasarlanmıştır. Gracey küretlerde ise bıçak sapa 70° açıyla konumlanır, tek kesici kenar vardır ve her numara çifti belirli diş yüzeyleri için tasarlanmıştır.

Williams ile UNC-15 sond arasındaki fark nedir?

Fark işaret diziliminde. Williams sondda 1-2-3-5-7-8-9-10 mm işaretleri bulunurken UNC-15 sondda 1'den 15 mm'ye kadar her milimetre işaretlidir.

WHO sondunu diğerlerinden ayıran nedir?

WHO tipi sondların ucunda 0,5 mm çaplı bir bilye bulunur ve işaretleri 3,5-5,5-8,5-11,5 mm noktalarındadır. Üretici bu tipi PSR ve CPITN tarama sistemleriyle ilişkilendirir.

İlgili kategoriler: Küretler ve Sondlar.

Kaynaklar

Tüm Bloglar