IRM Nedir? Güçlendirilmiş Çinko Oksit Öjenol ve ISO 3107 Tipleri
"IRM nedir", "ırm nedir", "öjenol nedir" ve "geçici dolgu nedir" aramaları, çinko oksit ve öjenol esaslı bir materyal grubuyla ilgilidir. IRM, "Intermediate Restorative Material" (ara/geçici restoratif materyal) ifadesinin kısaltmasıdır ve piyasada bu adla bilinen ürün, polimerle güçlendirilmiş bir çinko oksit-öjenol (ZOE) bileşimidir. Bu yazıda bu materyal sınıfının ne olduğu, bileşimi, ISO 3107 standardındaki tipleri, sık geçen terimler ve üretici kullanım talimatında yer alan saklama ve etkileşim bilgileri özetlenmiştir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tedavi, klinik uygulama veya ürün önerisi içermez. Her ürün için üreticinin kullanım talimatı (IFU) esastır.
Kısa cevap
- IRM nedir? Üretici talimatına göre IRM, polimerle güçlendirilmiş bir çinko oksit-öjenol bileşimidir; ISO 3107 standardının Tip II (kaide ve geçici restorasyon) materyal şartlarına uyduğu belirtilir.
- Öjenol nedir? Öjenol, bu materyallerin sıvı bileşenidir; çinko oksit tozuyla karıştırıldığında sertleşen bir yapı oluşturur.
- Standart? ISO 3107:2022 "Dentistry — Zinc oxide-eugenol cements and non-eugenol zinc oxide cements", çinko oksit-öjenol simanlarını kullanım amacına göre iki tipe ayırır.
Çinko oksit-öjenol (ZOE) materyalleri nedir?
Çinko oksit-öjenol materyalleri, toz hâlindeki çinko oksidin sıvı öjenolle karıştırılmasıyla elde edilen, sertleşen materyallerdir. Bu grup diş hekimliğinde farklı amaçlarla kullanılan çeşitli ürünleri kapsar: geçici simanlar, kaide ve geçici restorasyon materyalleri ve ölçü patları. Ölçü patları ayrı bir standart kapsamındadır; bu konu çinko oksit öjenol ölçü patı yazısında ele alınmıştır. Simanların genel sınıflandırması için dental siman çeşitleri yazısına bakılabilir.
"Güçlendirilmiş" (reinforced veya improved) ZOE ifadesi, toz bileşenine polimer gibi katkılar eklenmiş bileşimleri tanımlar. IRM için üretici talimatında toz bileşeninde çinko oksit, polimetilmetakrilat (PMMA) ve çinko asetat; sıvı bileşeninde ise öjenol ve asetik asit listelenir.
ISO 3107 tipleri
ISO 3107:2022, çinko oksit-öjenol simanlarını kullanım amacına göre şöyle sınıflandırır:
- Tip I: Geçici simantasyon için.
- Tip II: Kaideler ve geçici restorasyonlar için.
Standardın aynı baskısı, öjenol yerine başka yağlar içeren öjenolsüz çinko oksit simanlarını da geçici simantasyon amacıyla kapsar. Standardın 2004 baskısında ise dört tip tanımlanmıştı: Tip I geçici simantasyon, Tip II kalıcı simantasyon, Tip III kaide ve geçici restorasyon, Tip IV kavite astarı. Bu nedenle eski kaynaklarda veya ürün etiketlerinde farklı tip numaralarına rastlanabilir; tipin hangi baskıya göre verildiğine dikkat etmek gerekir.
ISO 3107:2022 Tablo 1'de her iki tip için 37 °C'de priz süresi en az 1,5 ve en fazla 10 dakika olarak verilir. Tip I için 24 saatteki basma dayanımına üst sınır (35 MPa) ve film kalınlığına üst sınır (25 µm) tanımlanır; Tip II için ise basma dayanımına alt sınır (5 MPa) konur. Her iki tip için asitte çözünür arsenik içeriği en fazla 2 mg/kg ile sınırlandırılır.
Sunum şekilleri
Üretici bilgilerine göre bu tür materyaller iki şekilde sunulabilir:
- Toz/sıvı (elle karıştırma): Toz ölçeğiyle alınan toz ve damlalıkla alınan sıvı, emici olmayan bir karıştırma kağıdı veya cam plak üzerinde spatülle karıştırılır. Talimatta tozun kullanım öncesi şişe çevrilerek kabartılması, sıvı şişesinin hemen kapatılması ve karıştırmanın yaklaşık 1 dakikada tamamlanması tarif edilir.
- Kapsül (makineyle karıştırma): Önceden dozlanmış kapsüller bir karıştırıcıda (amalgamatör) karıştırılır. Talimata göre kapsüller tek kullanımlıktır ve yeniden işlenmemelidir.
Üretici talimatında başlangıç prizinin karıştırma başlangıcından itibaren yaklaşık 5 dakikada oluştuğu; sıcaklık, nem ve toz/sıvı oranının artmasının prizi hızlandırabileceği belirtilir. Karıştırma ve uygulama aletleri hakkında bilgi için dolgu el aletleri ve siman spatülü yazısı incelenebilir.
Üretici talimatındaki kullanım amacı ve sınırlamalar
IRM kullanım talimatında kullanım amacı "geçici restorasyon ve yapıştırıcı (adeziv) olmayan dolgu materyallerinin altında kaide" olarak tanımlanır; geçici restorasyonun bir yıldan kısa süreli olduğu ifade edilir. Talimatta yer alan başlıca uyarılar şunlardır:
- Reçine esaslı materyallerle etkileşim: Öjenol, (met)akrilat esaslı dental materyallerin sertleşmesini engelleyebilir ve yumuşamalarına yol açabilir. Bu nedenle ürünün reçine esaslı adezivler, vernikler veya restoratiflerle birlikte kullanılmaması belirtilir.
- Kök kanal dolgusu değildir: Güçlendirilmiş ZOE ürünlerinin kök kanal dolgu materyali olarak uygun olmadığı yazılıdır.
- Hassasiyet: Sıvı öjenol, toz polimetakrilat içerir; bileşenlerin ve karışımın cilt, göz ve ağız mukozasında tahrişe ve duyarlı kişilerde alerjik kontakt dermatite yol açabileceği uyarısı yer alır. Talimatta koruyucu gözlük, maske, kıyafet ve eldiven kullanılması belirtilir.
Hangi materyalin hangi durumda kullanılacağı klinik bir karardır ve bu yazının kapsamı dışındadır.
Saklama
Elle karıştırılan sürümün talimatında ürünün orijinal kapakları (damlalık kapağı değil) sıkıca kapalı olarak, iyi havalandırılan bir yerde 10 °C ile 24 °C arasında saklanması ve (met)akrilat reçine içeren materyallerle birlikte ya da yakınında saklanmaması istenir. Uygun olmayan saklama koşullarının raf ömrünü kısaltabileceği ve ürünün işlevini bozabileceği belirtilir. Son kullanma tarihi geçmiş veya lot numarası okunamayan ürünlerin kullanılmaması da kapsül sürümünün talimatında yer alır.
Sık geçen terimler
- ZOE: Zinc oxide-eugenol; çinko oksit-öjenol.
- Intermediate restorative material: Kalıcı restorasyon yapılana kadar belirli bir süre yerinde kalması amaçlanan ara restoratif materyal.
- Kaide (base): Kalıcı restoratif materyalin altına yerleştirilen tabaka.
- Priz süresi (setting time): Karışımın sertleşmesi için geçen süre; ISO 3107'de 37 °C'de ölçülür.
- Film kalınlığı: Simanın iki yüzey arasında oluşturduğu tabakanın kalınlığı; µm cinsinden verilir.
İlgili ürün grupları için geçici dolgu, öjenol, geçici siman ve siman aletleri kategorilerine bakılabilir.
Sık sorulan sorular
IRM ne demek?
IRM, "Intermediate Restorative Material" ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede ara veya geçici restoratif materyal anlamına gelir. Bu adla bilinen ürün, polimerle güçlendirilmiş bir çinko oksit-öjenol bileşimidir.
Öjenol nedir?
Öjenol, çinko oksit-öjenol materyallerinin sıvı bileşenidir; çinko oksit tozuyla karıştırıldığında sertleşen bir karışım oluşturur.
ISO 3107'ye göre kaç tip ZOE simanı vardır?
ISO 3107:2022'de iki tip vardır: Tip I geçici simantasyon, Tip II kaide ve geçici restorasyon için. 2004 baskısında dört tip tanımlanmıştı.
ZOE materyali reçine esaslı materyallerle birlikte kullanılır mı?
Üretici talimatına göre öjenol, (met)akrilat esaslı materyallerin sertleşmesini engelleyebilir; bu nedenle birlikte kullanılmaması belirtilir.
Kaynaklar
- ISO 3107:2022 – Dentistry — Zinc oxide-eugenol cements and non-eugenol zinc oxide cements (ISO).
- ISO 3107:2022 önizleme metni (Bölüm 4 sınıflandırma, Tablo 1 gereklilikler).
- ISO 3107:2004 önizleme metni (eski dört tipli sınıflandırma).
- Dentsply Sirona – IRM Intermediate Restorative Material, toz/sıvı sürüm kullanım talimatı (2024).
- Dentsply Sirona – IRM Caps kullanım talimatı (2024).