Gates Glidden Frez Nedir? Peeso Reamer ve Endo Z Frez Farkı
"Gates Glidden frez", "Peeso reamer" ve "Endo Z frez" aramaları, endodontide kullanılan ve görünüşleri birbirine benzeyen üç farklı döner alet grubuyla ilgilidir. Bu yazıda bu aletlerin ne olduğu, ISO 3630-2 standardındaki sınıflandırma, Gates Glidden ve Peeso numaraları, çap ve renk kodları, aralarındaki tasarım farkları ve üreticilerin yeniden işleme (temizlik ve sterilizasyon) talimatlarında yer alan bilgiler özetlenmiştir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tedavi, klinik teknik veya ürün önerisi içermez. Her alet için üreticinin kullanım talimatı (IFU) esastır.
Kısa cevap
- Gates Glidden frez nedir? ISO 3630-2:2023'te "Type G" olarak sınıflanan, kısa ve alev (ark) biçimli başı, üç kesici kenarı ve yönlendirici (kesmeyen) ucu olan, motorla çalışan bir endodontik genişleticidir (enlarger).
- Peeso reamer nedir? Aynı standartta "Type P" olarak geçen, helisel (spiral) çalışma kısmı, üç kesici kenarı ve yönlendirici ucu olan genişleticidir; çalışma kısmı Gates Glidden'e göre daha uzundur.
- Endo Z frez nedir? Dentsply Maillefer'in pulpa odası giriş kavitesinin şekillendirilmesi için tanımladığı, tungsten karbür, konik, altı helisel bıçaklı ve kesmeyen uçlu bir frezdir; ISO 3630-2 kapsamındaki genişletici tiplerinden biri değildir.
ISO 3630-2: Endodontik genişleticiler
ISO 3630-2:2023 "Dentistry — Endodontic instruments — Part 2: Enlargers", genişleticiyi (enlarger) "kök kanal sistemine erişimi, kanalın koronal açıklığını genişleterek iyileştirmek için kullanılan, motorla çalışan endodontik alet" olarak tanımlar. Standart, genişleticileri çalışma kısmı geometrisine göre beş tipe ayırır:
- Type B1: Dört kesici kenarlı helisel çalışma kısmı.
- Type B2: İki kesici kenarlı helisel çalışma kısmı.
- Type G: Üç kesici kenarlı, yönlendirici uçlu, ark biçimli genişletici. Standardın notuna göre bu tip Gates-Glidden drill olarak da bilinir.
- Type M: Üç kesici kenarlı, yönlendirici uçlu helisel çalışma kısmı.
- Type P: Üç kesici kenarlı, yönlendirici uçlu helisel çalışma kısmı. Standardın notuna göre bu tip Peeso drill veya Peeso reamer olarak da bilinir.
Standarda göre genişleticilerin sapı ISO 1797'deki Tip 1 sap olmalıdır; yani bu aletler anguldurvaya (RA/CA, kilitli tip) takılan saplarla üretilir. Çalışma kısmı paslanmaz çelik, korozyona dayanıklı metal veya standardın dayanım gerekliliklerini karşılayan başka bir malzemeden yapılabilir. Sap tipleri (RA, HP, FG) için mandren ve ISO 1797 sap tipleri yazısına bakılabilir.
Gates Glidden numaraları, çapları ve renk kodları
ISO 3630-2:2023'te Type G için nominal boy, başın en geniş çapı (dm, mm) esas alınarak verilir. Standardın Tablo 4'üne göre boylar ve işaretler şöyledir:
| Üretici no. | ISO nominal boy | En geniş baş çapı | Renk | Halka işareti |
|---|---|---|---|---|
| #1 | 50 | 0,50 mm | Beyaz | I |
| #2 | 70 | 0,70 mm | Sarı | II |
| #3 | 90 | 0,90 mm | Kırmızı | III |
| #4 | 110 | 1,10 mm | Mavi | III I |
| #5 | 130 | 1,30 mm | Yeşil | III II |
| #6 | 150 | 1,50 mm | Siyah | III III |
Üretici numaralarıyla eşleşme MANI'nin Gates drill ürün sayfasından alınmıştır: MANI #1–#6 için en geniş çapları 0,50–1,50 mm olarak verir ve boyun saptaki oluk (groove) sayısıyla ayırt edilebildiğini belirtir. Dentsply Maillefer de Gates Glidden frezlerinin boy tanımı için çentikli olduğunu ve ISO renk kodunun kesme çapını gösterdiğini belirtir.
Standardın Tablo 5'i Type G için 28, 32, 34 ve 38 mm (±0,5 mm) toplam uzunlukları tanımlar. Üretici listelerinde Dentsply Maillefer 28 mm (kısa) ve 32 mm (standart), MANI ise 28, 32 ve 38 mm uzunluklar sunar.
Peeso reamer numaraları ve Gates Glidden'den farkı
Peeso reamer'lar da genellikle #1–#6 olarak numaralandırılır; ancak aynı numara aynı çap anlamına gelmez. MANI'nin Peeso reamer ürün sayfasında en geniş çaplar #1 için 0,70 mm'den başlayıp #6 için 1,70 mm'ye kadar 0,20 mm aralıkla artar (0,70 / 0,90 / 1,10 / 1,30 / 1,50 / 1,70 mm). Aynı sayfada çalışma kısmı uzunlukları boya ve toplam uzunluğa göre yaklaşık 7,0–9,75 mm arasında verilir; Gates Glidden'in ISO 3630-2'deki baş uzunluğu (lw) ise 2,3–4,3 mm aralığındadır.
Tasarım farkları kaynaklara göre şöyle özetlenebilir:
- Baş biçimi: Gates Glidden kısa, ark/alev biçimli bir başa sahiptir (Type G); Peeso'nun çalışma kısmı daha uzun ve heliseldir (Type P).
- Üretici tanımlı kullanım alanı: Dentsply Maillefer, Gates Glidden frezleri kanalın koronal bölümünün genişletilmesi için; Peeso reamer'ları ise kanalın servikal bölümünün genişletilmesi, kanal girişinin hazırlanması ve post boşluğu için güta-perkanın uzaklaştırılması için tanımlar.
- Üretici tanımlı azami hız: MANI, Gates drill için azami 800 min-1, Peeso reamer için azami 1200 min-1 hız belirtir. Hız ve kullanım koşulları için her zaman ilgili ürünün IFU'su esas alınmalıdır.
- Adlandırma: Bazı Dentsply Sirona belgelerinde Peeso reamer "Largo" adıyla da anılır.
Endo Z frez nedir?
Endo Z (Endo-Z), Dentsply Maillefer'in tungsten karbür endodontik frez ürünüdür. Üretici bilgilerine göre:
- Uzun ve konik bir çalışma kısmına, altı helisel bıçağa ve kesmeyen (güvenli) bir uca sahiptir.
- Kesici yüzey uzunluğu 9 mm'dir; FG ve RA versiyonları ile 21 mm ve 25 mm uzunluklar listelenir.
- Üretici, ilk girişten sonra pulpa odasına huni biçiminde erişim kavitesi oluşturmak için tasarlandığını ve kesmeyen ucun pulpa odası tabanına veya kanal duvarlarına penetrasyonu önlemeye yönelik olduğunu belirtir.
- Tungsten karbür frez broşüründe önerilen hız 160.000–300.000 devir/dakika olarak verilir; sapı tanımlama kolaylığı için altın renkli kaplamalıdır.
Kısacası Gates Glidden ve Peeso ISO 3630-2 genişleticileridir; Endo Z ise giriş kavitesi frezidir. Frez gövde ve sap tipleri hakkında genel bilgi için frez çeşitleri ve ISO 6360 numaraları, el ile kullanılan kanal aletleri için kanal eğeleri, reamer ve lentülo yazılarına bakılabilir.
Terminoloji
- Enlarger (genişletici): ISO 3630-2'deki üst başlık; Gates Glidden ve Peeso bu gruptadır.
- Drill / reamer: İngilizce kaynaklarda Gates için "drill", Peeso için "drill" veya "reamer" geçer.
- Guiding tip (yönlendirici uç): Standardın Type G, M ve P için tanımladığı küt uç (dtip).
- RA (right angle): Anguldurvaya takılan, ISO 1797 Tip 1 sap.
Temizlik ve sterilizasyon: üretici talimatları
Dentsply Maillefer'in yeniden işleme talimatı, "steril" ibaresi taşımayan tüm aletlerin ilk kullanım dahil her kullanımdan önce EN ISO 17664'e uygun şekilde temizlenmesi, dezenfekte edilmesi ve sterilize edilmesi gerektiğini belirtir; kapsamında endodontik genişleticiler, paslanmaz çelik frezler ve tungsten karbür frezler de yer alır. Talimatta:
- Kullanımdan hemen sonra aldehit içermeyen, alete uygun bir dezenfektan solüsyonuna daldırma,
- Otomatik termodezenfektörde en az 10 dakika 93 °C (veya A0 > 3000) işlem; ancak termodezenfektörün tungsten karbür ve karbon çeliği aletler için önerilmediği,
- Hidrojen peroksit solüsyonlarının tungsten karbür frezlere zarar verdiği,
- Kırık, eğilmiş veya belirgin hasarlı aletlerin ayrılması,
- EN ISO 11607'ye uygun ve 141 °C'ye dayanıklı ambalaj kullanılması,
- Endodontik aletler için 134 °C'de 18 dakika buhar sterilizasyonu
gibi adımlar yer alır. MANI de reamer, eğe ve frez gibi ürünlerinin her kullanımdan sonra temizlenip sterilize edilmesi gerektiğini belirtir. Otoklav döngüleri ve ambalaj için otoklav sınıfları ve sterilizasyon rulosu ve poşeti yazılarına bakılabilir.
Bu alet grupları sitemizde Gates Glidden ve endo frezler kategorilerinde listelenir.
Sık sorulan sorular
Gates Glidden frez ne işe yarar?
ISO 3630-2'ye göre genişleticiler, kök kanal sistemine erişimi kanalın koronal açıklığını genişleterek iyileştirmek için kullanılan motorlu aletlerdir. Dentsply Maillefer, Gates Glidden frezlerini kanalın koronal bölümünün genişletilmesi için tanımlar.
Gates Glidden numaraları nasıl anlaşılır?
#1–#6 numaralar 0,50–1,50 mm en geniş baş çapına karşılık gelir; sap üzerindeki çentik/halka sayısı ve ISO renk kodu (beyaz, sarı, kırmızı, mavi, yeşil, siyah) boyu gösterir.
Peeso ile Gates Glidden aynı numarada aynı çapta mıdır?
Hayır. Örneğin MANI'de Gates #1 0,50 mm, Peeso #1 ise 0,70 mm en geniş çaptadır. Numaralar üreticiye göre değişebileceğinden ürün etiketi ve IFU kontrol edilmelidir.
Kaynaklar
- ISO 3630-2:2023 – Dentistry — Endodontic instruments — Part 2: Enlargers (ISO).
- ISO 3630-2:2023 önizleme metni (tanım, Type B1/B2/G/M/P sınıfları, Tablo 1–5).
- Dentsply Maillefer – Gates & Peesos ürün sayfası.
- Dentsply Maillefer – Peeso Reamers ürün sayfası.
- Dentsply Maillefer – Endo-Z Bur ürün sayfası.
- Dentsply Maillefer – Tungsten Carbide Burs broşürü (Endo-Z E 0152).
- Dentsply Sirona – Largo Peeso Reamer ürün belgesi (Kore, 2024).
- MANI – Gates Drills ürün sayfası (boylar, çaplar, azami hız).
- MANI – Peeso Reamers ürün sayfası (boylar, çaplar, uzunluklar, azami hız).
- Dentsply – Maillefer yeniden işleme (sterilizasyon) talimatı.