Frez Çeşitleri ve ISO 6360 Frez Numaraları: Şekil, Sap ve Grit

Bilgi Bankası
03-11-2026 11:15

Dental frezler (rotary aletler); şekilleri, sap tipleri, çalışan kısmının malzemesi ve boyutlarıyla birbirinden ayrılır. Rond frez, fissür (silindir) frez, konik frez, alev uçlu frez, labut frez ve ters koni frez en sık duyulan şekillerdir. Ambalajlarda ve kataloglarda görülen "806 314 001 524 014" gibi uzun numaralar ise bu özelliklerin uluslararası bir standarda göre kodlanmış hâlidir. Bu yazıda frez çeşitlerini, ISO 6360 numaralandırma sistemini, ISO 1797 sap tiplerini ve ISO 7711 elmas grit renk kodlarını derledik. Yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hangi frezin hangi işlemde kullanılacağına dair bir tavsiye veya ürün önerisi içermez.

Bir frezin bölümleri

Bir frez genel olarak üç kısımdan oluşur: el aletine (anguldurva, aeratör veya düz el aleti) takılan sap, sap ile çalışan kısmı birleştiren boyun ve kesme ya da aşındırma işini yapan çalışan kısım (baş). ISO 7711-1, elmas aletlerde boynun bulunmasını isteğe bağlı bir unsur olarak tanımlar. Frezleri birbirinden ayıran özelliklerin neredeyse tamamı bu üç bölümün ölçülerine, şekline ve malzemesine dayanır.

ISO 6360: 15 haneli frez numarası

ISO 6360-1, tüm dental rotary aletler için 15 haneli bir kodlama sistemi tanımlar. Numara üçer haneli beş gruptan oluşur:

  1. 1. grup (1–3. haneler): Çalışan kısmın malzemesi. Elmas aletlerde grit bilgisi de bu grupta kodlanabilir.
  2. 2. grup (4–6. haneler): Sap veya tutamak tipi (4. ve 5. haneler) ile aletin toplam uzunluğu (6. hane).
  3. 3. grup (7–9. haneler): Çalışan kısmın şekli.
  4. 4. grup (10–12. haneler): Alet grubuna özgü karakteristikler; örneğin elmas aletlerde grit, karbit frezlerde bıçak yapısı.
  5. 5. grup (13–15. haneler): Çalışan kısmın nominal çapı (nominal boyut).

Standart, bir bilgiye gerek duyulmadığında ilgili haneye 0 yazılmasını öngörür ve elmas aletler için isteğe bağlı 16–18. haneleri de tanımlar. ISO 6360-1, bu kodların genel (jenerik) kodlar olduğunu ve kesin ürün bilgisi vermediğini; ayrıntıların ilgili ürün standardında yer aldığını açıkça belirtir.

İsviçreli üretici Rotatec'in ISO 6360 rehberinde verilen örneğe göre 806 314 001 524 014 numarası; elmas (806), FG sap ve standart uzunluk (314), rond şekil (001), orta grit (524) ve 1,4 mm baş çapı (014) anlamına gelir. Aynı rehberde karbit için 500, çelik için 310 malzeme kodları örnek olarak verilir. Bu örnekten de görüldüğü gibi son üç hane, baş çapını milimetrenin onda biri cinsinden gösterir.

Frez şekilleri ve şekil kodları

ISO 6360-2, çalışan kısmın şekillerini 001 ile 316 arasında numaralandırır. Deutsche Dental Tools'un ISO kod çözücüsünde verilen yaygın şekil kodlarından bazıları şunlardır (001 ve 010–014 kodları ISO 6360-2'nin kendisinde de yer alır):

  • 001 – Rond (küresel): Rond frez olarak bilinen yuvarlak baş.
  • 010 – Ters koni: Ucu geniş, boyna doğru daralan konik baş. ISO 6360-2'de 011, 012, 013 ve 014 kodları, ters koninin açısına göre (15°'ye kadar, 15–30°, 30–60° ve 60°'nin üzeri) ayrılan alt tiplerdir.
  • 107 – Silindir, düz uçlu: Fissür frez veya silindir frez olarak anılan şekil.
  • 168 – Konik, düz uçlu: Konik fissür frez olarak bilinen şekil.
  • 243 – Alev: Alev uçlu frez.
  • 277 – Yumurta (oval): Oval baş.

Türkçede kullanılan "fissür", "labut" veya "armut" gibi adlar gündelik kullanımdan gelir ve ISO standardında tanımlı değildir; standartta şekil, numarasıyla ve İngilizce/Fransızca adıyla tanımlanır.

Sap tipleri: FG, RA ve HP

ISO 1797, dental rotary aletlerin sap ölçülerini dört tipte tanımlar:

  • Tip 1: 2,35 mm çaplı, yivli ve düzlemli sap; anguldurvaya bağlanmak için. Gündelik dilde RA veya CA sap olarak bilinir.
  • Tip 2: 2,35 mm çaplı silindirik sap; düz el aleti için. HP sap olarak bilinir.
  • Tip 3: 1,6 mm çaplı, konik veya yuvarlak uçlu silindirik sap. FG (friction grip) sap olarak bilinir ve aeratörlerde kullanılır.
  • Tip 4: 3 mm çaplı silindirik sap.

Rotatec rehberinde FG frezlerin sap kodları 313, 314, 315 ve 316 olarak, sırasıyla 16, 19, 21 ve 25 mm toplam uzunluklarla verilir. RA frezler için 204, 205 ve 206 (22, 26 ve 34 mm), HP frezler için 104 ve 105 (44 ve 65 mm) kodları yer alır. Aynı şekil ve çaptaki bir frez, farklı sap uzunluklarında üretilebilir; bu fark numaranın ikinci grubunda görülür.

Malzemeye göre frez çeşitleri

  • Elmas frezler: Çalışan kısmı elmas tanecikleri içeren aletlerdir; grit boyutları ISO 7711'de tanımlanır.
  • Tungsten karbit frezler: Çalışan kısmında keskin bıçaklar bulunur. Bıçak sayısı ve dizilimi, numaranın dördüncü grubunda kodlanır.
  • Çelik frezler: Çalışan kısmı çelikten yapılmış aletlerdir; Rotatec rehberinde çelik için 310 malzeme kodu örnek verilir.

Elmas frezlerde grit renk kodları (ISO 7711)

ISO 7711-1 ve ISO 7711-3, elmas aletlerin ortalama grit boyutunu altı sınıfta tanımlar ve her sınıf için bir renk kodu belirler:

  • Ultra ince (UF): Beyaz, 4–14 µm, ortalama 8 µm
  • Ekstra ince (EF): Sarı, 10–36 µm, ortalama 25 µm
  • İnce (F): Kırmızı, 27–76 µm, ortalama 46 µm
  • Orta (M): Mavi, 64–126 µm, ortalama 107 µm
  • Kalın (C): Yeşil, 107–181 µm, ortalama 151 µm
  • Çok kalın (VC): Siyah, 151–213 µm, ortalama 181 µm

Standarda göre renk kodunun kullanılması isteğe bağlıdır ve üreticinin takdirindedir; rengin alet üzerinde nereye uygulanacağına da üretici karar verir. Bu nedenle bazı ürünlerde renk halkası bulunmayabilir ve grit bilgisi yalnızca ambalajda yer alabilir.

Bakım ve sterilizasyon

Frezlerin temizlenmesi, dezenfeksiyonu, sterilizasyonu ve kaç kez yeniden kullanılabileceği malzemeye ve ürüne göre değişir. Bu konularda her zaman üreticinin kullanım talimatı (IFU) esas alınmalıdır.

Frez kategorilerini incelemek isterseniz: Frezler, Elmas frezler, Tungsten karbit, Çelik frezler ve Rond frez.

Sık sorulan sorular

Frez numarasındaki son üç hane ne anlama gelir?

ISO 6360-1'e göre son grup, çalışan kısmın nominal çapını gösterir. Örneğin 014, 1,4 mm baş çapı demektir.

FG ve RA frez arasındaki fark nedir?

FG frezlerin sapı 1,6 mm çaplı ve silindiriktir (ISO 1797 Tip 3). RA frezlerin sapı 2,35 mm çaplıdır ve anguldurvaya kilitlenmek için yiv ile düzlem içerir (Tip 1).

Fissür frez hangi şekle denir?

Gündelik kullanımda silindir (ISO şekil kodu 107) veya konik (168) gövdeli frezlere fissür frez denir.

Elmas frezdeki renk halkası zorunlu mu?

Hayır. ISO 7711'e göre renk kodu isteğe bağlıdır; kullanılıyorsa standartta belirtilen renkler kullanılır.

Kaynaklar

Tüm Bloglar