Etching Nedir? Self Etch, Total Etch ve Dual Cure Ne Demek
"Etching ne demek", "etching nedir", "self etch nedir" ve "dual cure ne demek" aramaları, diş hekimliğinde adeziv (bonding) sistemleriyle ilgili temel terimlere işaret eder. Bu yazıda asitle pürüzlendirme (acid etching) kavramı, etch-and-rinse (total-etch), self-etch ve selektif mine pürüzlendirme stratejilerinin tanımları ile ISO 4049 standardındaki "self-cure", "light-cure" ve "dual-cure" sınıflandırması kaynaklarıyla özetlenmiştir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klinik uygulama, tedavi veya ürün önerisi içermez. Her ürün için üreticinin güncel kullanım talimatı esastır.
Kısa cevap
- Etching nedir? Diş yüzeyinin, adeziv materyalin tutunabilmesi amacıyla bir asitle (genellikle fosforik asit jeli) koşullandırılmasıdır. Türkçede "asitleme" veya "asitle pürüzlendirme" olarak da geçer.
- Self etch nedir? Ayrı bir fosforik asit uygulaması ve yıkama adımı gerektirmeyen, asidik monomerler içeren adeziv stratejisidir.
- Dual cure ne demek? ISO 4049'a göre hem dış enerjiyle (ör. mavi ışık) hem de kendiliğinden (kimyasal) sertleşme mekanizmasına sahip materyallerdir (Sınıf 3).
Asitle pürüzlendirmenin kısa tarihçesi
Adeziv diş hekimliğinin başlangıcı, Michael G. Buonocore'un 1955 yılında Journal of Dental Research'te yayımlanan çalışmasına dayandırılır. Bu çalışmada mine yüzeyinin %85'lik fosforik asitle muamele edilmesinin akrilik dolgu materyalinin mineye tutunmasını artırdığı bildirilmiştir. Günümüzde kullanılan asit jelleri ise daha düşük konsantrasyondadır; örneğin bir üniversal adeziv üreticisi talimatında "yaygın olarak kullanılan yaklaşık %30–40'lık fosforik asit jeli" ifadesi yer alır.
Adeziv stratejileri: etch-and-rinse, self-etch, selektif etch
Literatürde güncel bağlanma yaklaşımları üç ana başlıkta toplanır: (1) etch-and-rinse, (2) self-etch ve (3) rezin modifiye cam iyonomer yaklaşımı. Adeziv sistemleri tarihsel olarak "jenerasyon" adıyla da sınıflandırılmıştır; total-etch sistemler 4. ve 5. jenerasyon, self-etch sistemler 6., 7. ve 8. jenerasyon olarak anılır.
Etch-and-rinse (total-etch)
Fosforik asit hem mineye hem de dentine uygulanır, ardından yıkanır ve kurutulur; sonra primer ve bonding uygulanır. Primer ve bonding bileşenleri ayrı şişelerde ise sistem "üç aşamalı", tek şişede birleşmişse "iki aşamalı" etch-and-rinse olarak adlandırılır.
Self-etch
Ayrı asitleme ve yıkama adımı yoktur; koşullandırma işlevini adezivin içindeki asidik monomerler üstlenir. Bileşenlerin ayrı ya da birlikte olmasına göre "iki aşamalı" veya "tek aşamalı" self-etch sistemlerden söz edilir. Derleme makalelerde, self-etch adezivlerin mineyi fosforik asit kadar derin pürüzlendiremediği ve minede fosforik asitle etch-and-rinse yaklaşımının tercih edilen seçenek olarak görüldüğü belirtilir.
Selektif mine pürüzlendirme (selective etch)
Fosforik asidin yalnızca mineye uygulandığı, dentinin ise adezivin self-etch işleviyle koşullandırıldığı yaklaşımdır. Bu terim özellikle üniversal adezivlerle birlikte yaygınlaşmıştır.
Üniversal (multi-mode) adeziv nedir?
2011'den bu yana klinik kullanımda olduğu bildirilen üniversal adezivler, aynı şişedeki adezivin self-etch, etch-and-rinse veya selektif mine pürüzlendirme modlarında kullanılabilmesi nedeniyle "multi-mode" ya da "multi-purpose" adeziv olarak da adlandırılır. Hangi ürünün hangi modlarda kullanılabileceği, üreticinin kullanım talimatında belirtilir.
Dual cure, light cure ve self cure ne demek?
ISO 4049:2019 (Dentistry — Polymer-based restorative materials) polimer esaslı restoratif ve yapıştırma materyallerini sertleşme mekanizmasına göre üç sınıfa ayırır:
- Sınıf 1 – Self-cure (kendiliğinden sertleşen): Sertleşme, bir başlatıcı ile aktivatörün karıştırılmasıyla gerçekleşir.
- Sınıf 2 – Dış enerjiyle aktive edilen: Sertleşme mavi ışık veya ısı gibi dış bir enerji kaynağıyla sağlanır. Grup 1'de enerji ağız içinde, Grup 2'de ağız dışında uygulanır.
- Sınıf 3 – Dual-cure: Dış enerjiyle sertleşen ve aynı zamanda kendiliğinden sertleşme mekanizmasına da sahip materyallerdir.
Standart ayrıca materyalleri "Tip 1" (üreticinin oklüzal yüzeyleri içeren restorasyonlara uygun olduğunu beyan ettiği materyaller) ve "Tip 2" (diğer tüm polimer esaslı restoratif materyaller ve yapıştırma materyalleri) olarak ayırır. Işıkla sertleşen materyallerde kullanılan cihazlar için ışık cihazları (polimerizasyon) kategorisine bakılabilir.
Sık geçen terimler
- Etchant (asit jeli): Asitleme için kullanılan, genellikle fosforik asit içeren jel.
- Primer: Yüzeyi adeziv rezine hazırlayan bileşen.
- Bonding / adeziv: Diş dokusu ile restoratif materyal arasında bağlantıyı sağlayan rezin.
- Hibrit tabaka: Adeziv rezinin dentin yüzeyindeki kolajen ağıyla oluşturduğu ara tabaka.
- Oksijen inhibisyon tabakası: Işıkla sertleşen rezinlerin havayla temas eden yüzeyinde tam sertleşmeyen ince tabaka; üretici talimatlarında bu terime rastlanır.
Adeziv ve asit ürün grupları için bonding ve asit sistemleri, asitler ve bondingler kategorileri incelenebilir. Rezin simanlarla ilgili genel bilgi için dental siman çeşitleri yazısına göz atılabilir.
Saklama ve kullanım notları
Adeziv ve asit jellerinin saklama sıcaklığı, raf ömrü ve kullanım adımları ürüne göre değişir ve üreticinin kullanım talimatında belirtilir. Örneğin bir üniversal adeziv talimatında saklama aralığı 2–25 °C olarak verilmiştir; dozaj kabındaki adezivin ışıktan korunması ve şişenin kullanım sonrası kapatılması da aynı talimatta yer alır. Asit jelleri ve adezivler için güvenlik bilgi formu (SDS) ile kullanım talimatındaki uyarılar esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Etching ile bonding aynı şey mi?
Hayır. Etching, yüzeyin asitle koşullandırılması adımıdır; bonding ise yüzeye uygulanan adeziv rezindir. Self-etch sistemlerde bu iki işlev aynı üründe birleşir.
Total etch ile etch-and-rinse farklı mı?
Literatürde iki terim aynı yaklaşım için kullanılır: fosforik asidin mine ve dentine uygulanıp yıkandığı strateji.
Dual cure bir materyal ışık olmadan sertleşir mi?
ISO 4049 tanımına göre dual-cure materyallerde dış enerjiyle sertleşmenin yanında kendiliğinden sertleşme mekanizması da bulunur. Sertleşme süresi ve koşulları için ürünün kullanım talimatına bakılmalıdır.
Self etch adeziv için ayrıca asit gerekir mi?
Self-etch stratejide ayrı bir fosforik asit adımı yoktur. Ancak bazı üretici talimatları, belirli yüzeyler için seçmeli olarak fosforik asitle mine pürüzlendirmeyi tarif eder; uygulanacak adım ürünün talimatına göre belirlenir.
Kaynaklar
- Buonocore MG. A Simple Method of Increasing the Adhesion of Acrylic Filling Materials to Enamel Surfaces. J Dent Res. 1955;34(6):849–853.
- Sofan E. ve ark. Classification review of dental adhesive systems: from the IV generation to the universal type. Ann Stomatol. 2017 (PMC5507161).
- 75 Years Ago: Discovery of Resin Adhesion to Acid-etched Enamel – A Comparison of the 1949 and 1955 Methods (PMC11740762).
- ISO 4049:2019 Dentistry — Polymer-based restorative materials (ISO).
- ISO 4049:2019 önizleme örneği – Bölüm 4 Sınıflandırma (iTeh Standards).
- Solventum (3M) Scotchbond Universal Plus kullanım talimatı (IFU).