Essix Plak Nedir? Termoform Plak Malzemeleri, Kalınlık ve Basım

17-11-2026 11:04
Essix Plak Nedir? Termoform Plak Malzemeleri, Kalınlık ve Basım

"Essix plak", "essix plak nedir", "plak basma makinesi" ve "vakumlu plak basma makinesi" aramaları, diş hekimliğinde ısıyla şekillendirilen (termoform) şeffaf plastik plakalarla ilgilidir. Essix®, Dentsply Sirona'nın tescilli markasıdır; ancak "essix plak" ifadesi gündelik dilde termoform plak için genel bir ad gibi de kullanılır. Bu yazıda termoform plakların ne olduğu, hangi polimerlerden üretildiği, kalınlık kodlarının nasıl okunduğu, vakumlu ve basınçlı basım yöntemleri ile üretici talimatlarındaki saklama ve temizlik notları kaynaklarıyla özetlenmiştir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klinik uygulama, tedavi veya ürün önerisi içermez. Her ürün için üreticinin güncel kullanım talimatı esastır.

Kısa cevap

  • Nedir? Termoform plak, ısıtılıp bir model üzerine vakum veya basınçla oturtularak ağız içi apareylerin üretiminde kullanılan ince, düz plastik levhadır.
  • Ne için kullanılır? Üretici talimatlarında bu tür plakların kullanım alanları arasında retainer (pekiştirme apareyi), aligner, ısırma plakası, ağız koruyucu, gece plağı, horlama apareyi, splint ve geçici köprü sayılır.
  • Kalınlık nasıl yazılır? Kalınlık genellikle inç ve milimetre olarak verilir: 0,030" = 0,75 mm, 0,035" = 0,88 mm, 0,040" = 1,0 mm. Ürün adlarındaki "040" gibi ifadeler bu inç değerini gösterir.

Termoform plak nedir?

Dentsply Sirona'nın Essix ACE® kullanım talimatına göre bu plastik, retainer, küçük diş hareketleri için aligner ve geçici köprü gibi ağız içi apareylerin üretimi için termoform edilir. Talimatta ürünün; dental laboratuvar, diş hekimliği muayenehanesi veya tıbbi cihaz üretim tesisi gibi bir üretim ortamında, kişiye özel ve çıkarılabilir ağız içi apareylerin üretimi için kullanılmak üzere tasarlandığı belirtilir.

Bilimsel literatürde bu yöntemle üretilen retainerlar için "vakumla şekillendirilmiş retainer" (vacuum-formed retainer, VFR) ifadesi kullanılır. Plak, şekillendirmeden önce düz bir levha hâlindedir; ısıtılarak yumuşatılır ve alçı ya da 3D baskı model üzerine oturtulur.

Hangi malzemelerden üretilir?

Termoform plaklar farklı polimerlerden üretilir. Bir üreticinin (Scheu-Dental) termoform folyo kataloğunda şu malzeme aileleri yer alır:

Malzeme Kaynakta belirtilen bilgi
PETG (glikol ile modifiye polietilen tereftalat) Şeffaf, sert folyolar; katalogda 0,4 mm'den 3,0 mm'ye kadar kalınlıklar (0,4 / 0,5 / 0,625 / 0,75 / 1,0 / 1,5 / 2,0 / 3,0 mm) listelenir.
EVA (etilen vinil asetat) Yumuşak folyolar; katalogda sertlik yaklaşık 78–82 Shore A olarak verilir.
TPU (termoplastik poliüretan) Katalogda 35 Shore D sertlikte bir TPU folyo yer alır.
Diğerleri Polipropilen, polietilen, PMMA, polistiren, PVC ve kopolyester folyolar da listelenir. Katalogda ayrıca model izolasyon folyosu ve aralık (spacer) folyosu gibi yardımcı folyolar yer alır.

2024 tarihli bir in vitro çalışmada 1 mm kalınlığında kopolyester, polipropilen ve PETG retainer malzemeleri, termoform öncesi ve sonrası incelenmiştir. Çalışmada tüm malzemelerde termoform sonrasında sertlik ve su emiliminin arttığı, çekme kuvvetinin ise azaldığı bildirilmiştir. Bu sonuçlar laboratuvar koşullarına aittir.

Kalınlık ve basım sırasında incelme

Dentsply Sirona talimatlarında aynı plastik farklı kalınlıklarda sunulur; örneğin Essix ACE® için 0,75 mm (0,030"), 0,88 mm (0,035") ve 1,0 mm (0,040") kalınlıklar verilirken Essix C+® yalnızca 1,0 mm (0,040") olarak listelenir. Scheu-Dental'in PETG folyo talimatında ise folyonun özgün kalınlığının, model boyutuna bağlı olarak termoform sırasında azaldığı belirtilir. Bu nedenle etikette yazan kalınlık, şekillendirilmiş apareyin her noktasındaki kalınlıkla aynı değildir.

Vakumlu ve basınçlı plak basma makineleri

Termoform işlemi iki temel makine türüyle yapılır:

  • Vakumlu makineler: Isıtılan plak model üzerine indirilir ve vakum ile modele çekilir. Essix ACE® talimatında vakumlu makine için kalınlığa göre 25, 30 ve 35 saniyelik ısıtma süreleri verilir; vakumun plak soğuyana kadar çalışmaya devam etmesi istenir.
  • Basınçlı makineler: Isıtılan plak, basınç odasında model üzerine bastırılır. Talimatlarda Biostar™ ve Drufomat gibi basınçlı makineler için her kalınlığa ayrı bir program kodu veya süre verilir.

Talimatlardaki süreler referans niteliğindedir. Üretici, plak modele uyum sağlamazsa ısıtma süresinin artırılmasını, katlanıyorsa azaltılmasını; tam bilgi için de termoform makinesinin kılavuzuna bakılmasını belirtir. Talimata göre diğer makinelerle performans doğrulanmamıştır.

Üretici talimatlarında yer alan genel adımlar

  • Koruyucu film: Bazı plakların iki yüzünde koruyucu film bulunur ve bu filmlerin termoformdan önce çıkarılması istenir.
  • Model hazırlığı: Dentsply Sirona talimatlarında modellerin ¾ inç yüksekliğe kadar kısaltılması ve tam ark modellerde damak bölgesinin kesilmesi önerilir. Scheu-Dental talimatında belirgin andırkatların ekvator çizgisinin altından kapatılması (block-out) belirtilir.
  • İzolasyon: Malzemenin modele yapışmaması için biyouyumlu bir ayırıcı ajan veya izolasyon folyosu kullanılır. Scheu-Dental, 3D baskı modellerde izolasyon folyosu kullanılması gerektiğini belirtir.
  • Bitirme: Soğuma tamamlandıktan sonra basınç bırakılır, plak çerçeveden çıkarılır ve kesilip düzeltilir.

Andırkat kapatma hakkında ayrıntı için Bilgi Bankası'ndaki block-out nedir yazısına bakabilirsiniz.

Uyarılar, saklama ve temizlik

  • Isıtma: Talimata göre aşırı ısıtma plağın fazla sarkmasına ve kullanıcının yaralanma riskine yol açabilir; hatalı termoform apareyin çatlamasına, keskin kenarlara ve parça kopmasına neden olabilir.
  • Tek kullanım: Termoform edilmiş plak yeniden kullanılamaz; şekillendirilmiş aparey tek hastaya özeldir. Ambalajı açılmış veya hasarlı ürünün kullanılmaması istenir.
  • Kontrendikasyon: Talimatta plastiklere karşı alerjik reaksiyon öyküsü kontrendikasyon olarak belirtilir.
  • Saklama: Plakların serin ve kuru yerde saklanması, kullanılmadığında folyo torbanın yeniden kapatılması istenir.
  • Temizlik: Scheu-Dental talimatında aktif oksijen veya klor gibi oksitleyici maddeler içeren temizleyicilerin, etanol ve aseton gibi organik çözücülerin uygun olmadığı; PETG malzemenin ısıya duyarlı olduğu ve kaynar su ya da sıcak içeceklerle temas etmemesi gerektiği belirtilir.
  • Atık: Dentsply Sirona talimatına göre kullanılmamış plaklar geri dönüştürülebilir; kullanılmış apareyler biyolojik tehlikeli atık sayılabilir ve yerel mevzuata göre atılmalıdır.

Temel terimler

  • Termoform: Plastiğin ısıtılıp bir kalıp üzerinde şekillendirilmesi.
  • VFR: Vacuum-formed retainer; vakumla şekillendirilmiş retainer.
  • PETG / EVA / TPU: Termoform plaklarda kullanılan başlıca polimerler.
  • Shore A / Shore D: Sertlik ölçekleri; örnek katalogda yumuşak EVA folyoların sertliği Shore A, TPU folyonun sertliği Shore D ölçeğinde verilir.
  • Ayırıcı ajan / izolasyon folyosu: Plağın modele yapışmasını önleyen ara katman.

İlgili kategoriler

Sık sorulan sorular

Essix plak ile termoform plak aynı şey mi?

Essix®, Dentsply Sirona'nın tescilli markasıdır. "Essix plak" ifadesi gündelik dilde termoform plaklar için de kullanılır; farklı üreticiler farklı malzeme ve adlarla termoform plak üretir.

Plak 040 ne demek?

Kalınlığın inç cinsinden 0,040" olduğunu gösterir; bu yaklaşık 1,0 mm'ye karşılık gelir. 0,030" yaklaşık 0,75 mm, 0,035" yaklaşık 0,88 mm'dir.

Bir plak birden fazla kez ısıtılıp kullanılabilir mi?

Üretici talimatına göre termoform edilmiş plak yeniden kullanılamaz.

Vakumlu ve basınçlı makinede aynı süreler mi kullanılır?

Hayır. Talimatlarda her makine türü ve kalınlık için ayrı ısıtma süresi veya program kodu verilir ve bu süreler referans niteliğindedir.

Termoform aparey sıcak suyla temizlenebilir mi?

Bir üretici, PETG malzemenin ısıya duyarlı olduğunu ve kaynar suyla temas etmemesi gerektiğini belirtir. Temizlik için ürünün kendi talimatına bakılmalıdır.

Kaynaklar

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.