Block Out Nedir? Diş Laboratuvarında Andırkat Kapatma
"Block out nedir" ve "block out nedir diş" aramaları, diş laboratuvarında model üzerinde kullanılan "block-out" (andırkat kapatma) işlemi ve malzemeleriyle ilgilidir. Bu yazıda block-out kavramı, kullanılan malzeme türleri, termoform (vakum/basınçlı) plak yapımındaki yeri ve üreticilerin kullanım talimatlarında (IFU) yer alan genel uygulama notları özetlenmiştir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tedavi veya ürün önerisi içermez. Uygulamada kullandığınız malzemenin kendi kullanım talimatı esastır.
Kısa cevap
- Block-out nedir? Alçı veya 3D baskı model üzerindeki andırkatların (undercut), boşlukların ve istenmeyen girintilerin, üzerine plak ya da başka bir laboratuvar parçası şekillendirilmeden önce bir malzemeyle doldurulup kapatılmasıdır.
- Neden yapılır? Model üzerine sıkıca oturan termoform malzemenin modele kilitlenmesini önlemek, gerektiğinde aralık (boşluk/rezervuar) oluşturmak ve modeldeki küçük kusurları gidermek için.
- Hangi malzemeler kullanılır? Işıkla sertleşen (LC) block-out reçineleri/jelleri ve dental mum; dijital iş akışında ise andırkatlar model tasarım yazılımında kapatılabilir.
- Ağız içinde kullanılır mı? İncelenen block-out malzemesi talimatlarında (VOCO, Ultradent, YETI) bu malzemelerin ağız içi kullanım için olmadığı belirtilir.
Andırkat (undercut) nedir ve neden sorun olur?
Andırkat, bir yüzeyin yerleştirme yönüne göre "içeri doğru kaçan" bölgesidir; örneğin dişlerin en geniş çevresinin altında kalan bölgeler veya diş araları. Termoform plaklar modele çok yakın oturduğundan, bu bölgeler doldurulmazsa plak modelden çıkarılırken zorlanabilir. Bir termoform levha üreticisinin talimatında, derin boşlukların, diş arası alanların ve andırkatların ışıkla sertleşen block-out reçinesi veya dental mumla doldurulması gerektiği; aksi hâlde sıkı oturan malzemenin modele kilitlenebileceği ve çıkarma sırasında model dişlerinin kırılabileceği belirtilir.
Block-out malzemesi çeşitleri
Işıkla sertleşen block-out reçine ve jelleri
Genellikle metakrilat esaslı, şırınga içinde sunulan ve ışıkla polimerize olan malzemelerdir. Üretici açıklamalarında öne çıkan ortak özellikler şunlardır:
- Modelden ayırt edilebilmesi için genellikle kontrast bir renkte (ör. mavi) üretilir.
- Şırıngadan doğrudan veya bir uçla uygulanır; modeli döndürürken akmaması için uygun kıvamda tasarlanır.
- Andırkat kapatmanın yanı sıra aralık oluşturma ve laboratuvar modellerindeki küçük kırık ya da boşlukların onarımı için de kullanılabilir.
- Işıkla sertleşme sonrasında yüzeyde oksijen inhibisyon tabakası kalabilir; talimatlarda bu tabakanın silinmesi istenir.
Güdük (die) için block-out malzemeleri
Bazı malzemeler özellikle güdük modeldeki andırkatları kapatmak için üretilir. Bir üreticinin talimatında, malzemenin sertleştikten sonra yağlı bir film bırakmadığı ve döner aletlerle (frez gibi) işlenebildiği belirtilir.
Dental mum
Termoform levha talimatlarında, boşluk ve andırkatların doldurulmasında ışıkla sertleşen reçineye alternatif olarak dental mum da sayılır.
Dijital block-out
3D baskı model kullanılan iş akışlarında boşluk ve andırkatlar, model baskıdan önce model tasarım yazılımında kapatılabilir. Bir termoform levha üreticisinin talimatında bu seçenek, block-out malzemesiyle doldurmanın yanında ayrıca belirtilir.
Üretici talimatlarındaki genel uygulama notları
Aşağıdaki bilgiler örnek üretici talimatlarından derlenmiştir; süreler, kalınlıklar ve ışık kaynakları malzemeden malzemeye değişir.
- Model kuru ve temiz olmalı: VOCO Block Out Gel LC talimatında, daha iyi tutunma için alçı modellerin en az 2 saat kurumaya bırakılması önerilir; kuruma ılık hava veya kurutucuyla hızlandırılabilir. YETI DIE-BLOC talimatında güdüğün kuru, temiz ve önceden işlem görmemiş olması istenir. Termoform talimatlarında da modelin tamamen kuru, 3D baskı modelde ise tam sertleşmiş olması gerektiği vurgulanır.
- Polimerizasyon: VOCO talimatında modelin ışık fırınında 2 dakika tutulması ya da her bölgenin halojen polimerizasyon cihazıyla 10–30 saniye sertleştirilmesi belirtilir. YETI DIE-BLOC için uygun bir floresan lamba ile 3–5 dakika (350–400 nm dalga boyu) süre verilir.
- İnhibisyon tabakası: VOCO talimatında, sertleşme sonrası inhibisyon tabakasının alkole batırılmış bir mendille silinmesi önerilir; Ultradent de oksijen inhibisyon tabakasının silinmesini belirtir.
- Aralık (rezervuar) oluşturma: Ultradent LC Block-Out Resin sayfasında, plak içinde aralık oluşturmak için reçinenin labial yüzeylere yaklaşık 0,5 mm kalınlıkta, diş eti kenarından yaklaşık 1,5 mm geride kalacak şekilde uygulanması ve kesici kenar ile okluzal yüzeylere taşırılmaması tarif edilir.
- Ayırıcı: Termoform talimatlarında block-out sonrasında modele ince bir model ayırıcı uygulanabileceği belirtilir.
Saklama
- VOCO: Kullanımdan sonra şırınganın sıkıca kapatılması, karanlık ve serin yerde saklanması.
- YETI DIE-BLOC: Serin, ışıktan ve dondan korunarak, en az +8 °C ile en fazla +28 °C arasında saklanması; açıldıktan sonra 12 ay dayanıklılık.
- Ultradent LC Block-Out Resin: Buzdolabında saklanması gerekmediği, oda sıcaklığında saklandığı belirtilir.
Sık kullanılan terimler
- Andırkat (undercut): Yerleştirme yönüne göre gizli kalan, içe doğru kaçan yüzey bölgesi.
- Block-out: Andırkat ve boşlukların bir malzemeyle doldurulması.
- Rezervuar / aralık: Plakla model arasında bilinçli olarak bırakılan boşluk.
- İnhibisyon tabakası: Işıkla sertleşen reçinelerin hava ile temas eden yüzeyinde tam sertleşmeyen ince tabaka.
- Termoform: Isıtılan plastik levhanın vakum veya basınçla model üzerine şekillendirilmesi.
İlgili kategoriler
Konuyla ilgili ürün gruplarına nötr bir başvuru olarak: Essix Plaklar, Plak Makinesi, Model Alçısı, Ortho Lab.
Sık sorulan sorular
Block-out ile ayırıcı (separatör) aynı şey mi?
Hayır. Block-out andırkat ve boşlukları fiziksel olarak doldurur; ayırıcı ise plağın modele yapışmasını önlemek için yüzeye ince bir tabaka hâlinde uygulanır. Termoform talimatlarında ikisi ayrı adımlar olarak geçer.
Block-out malzemesi ağız içinde kullanılabilir mi?
İncelenen VOCO, Ultradent ve YETI talimatlarında bu malzemelerin ağız içi kullanım için olmadığı açıkça belirtilir.
Yanlış yere taşan reçine nasıl alınır?
Ultradent’in sık sorulan sorularında, yanlış yere bulaşan az miktardaki reçinenin bir-iki saniye ışıkla sertleştirilip alçı modelden soyularak alınabileceği belirtilir; diğer malzemeler için kendi talimatına bakılmalıdır.
3D baskı modelde block-out gerekir mi?
Andırkatlar model tasarım yazılımında kapatılmadıysa, termoform talimatları baskı modellerde de block-out malzemesi kullanılabileceğini belirtir. Ayrıca 3D baskı modelin, reçinenin önerilen son işlem adımları tamamlanmış ve tamamen sertleşmiş olması istenir.