A Tipi ve C Tipi Silikon Farkı: Putty, Heavy, Light Body ve ISO 4823

16-11-2026 11:02
A Tipi ve C Tipi Silikon Farkı: Putty, Heavy, Light Body ve ISO 4823

"A tipi silikon ölçü", "C tipi silikon ölçü maddesi", "light body ölçü" ve "heavy body ölçü" aramaları, diş hekimliğinde en sık kullanılan elastomerik ölçü maddelerinin farkını ve kıvam adlarını sorar. Bu yazıda kondenzasyon (C tipi) ve adisyon (A tipi) silikonların kimyası, aralarındaki farklar, ISO 4823 standardındaki kıvam tipleri (putty, heavy, medium, light) ve ambalaj/etiket gereksinimleri kaynaklarıyla özetlenmiştir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klinik uygulama, tedavi veya ürün önerisi içermez. Her ürün için üreticinin güncel kullanım talimatı esastır.

Kısa cevap

  • C tipi silikon: Kondenzasyon tepkimesiyle sertleşen silikondur. Tepkime sırasında alkol açığa çıkar; bu yan ürün zamanla büzülmeye yol açar.
  • A tipi silikon (VPS): Platin katalizörlü adisyon tepkimesiyle sertleşen vinil polisiloksandır. Tepkime yan ürün oluşturmaz; bu nedenle boyutsal stabilitesi C tipine göre daha yüksektir.
  • Putty, heavy, light ne demek? ISO 4823 elastomerik ölçü maddelerini karıştırma sonrası kıvamlarına göre sınıflandırır: Tip 0 putty, Tip 1 heavy-bodied, Tip 2 medium-bodied, Tip 3 light-bodied ve Tip B kapanış kaydı materyalleri.

Elastomerik ölçü maddesi nedir?

Elastomerik ölçü maddeleri, karıştırıldıktan sonra kauçuk benzeri, esnek bir yapıya dönüşen ölçü maddeleridir. Saudi Dental Journal'da yayımlanan bir literatür derlemesine (Daou, 2010) göre diş hekimliğinde dört temel elastomer grubu kullanılır: kondenzasyon tepkimesiyle polimerleşen silikonlar, polisülfürler, polieterler ve adisyon tepkimesiyle polimerleşen silikonlar (polivinilsiloksanlar). Bu yazı iki silikon grubuna odaklanır. Aljinat ve polieter dahil genel bir karşılaştırma için Bilgi Bankası'ndaki ölçü maddeleri rehberine bakabilirsiniz.

C tipi (kondenzasyon) silikon

Ölçü maddesi üreticisi Zhermack'ın yayımladığı karşılaştırma yazısına göre kondenzasyon silikonları (polidimetilsiloksanlar, "birinci nesil silikonlar") diş hekimliğinde 1950'lerde kullanılmaya başlanmıştır. Temel molekül dimetilsiloksandır; yoğunluğu artırmak için metal oksitler ve silika tozları eklenir. Bu bileşenler sıvı veya pat formundaki bir aktivatör eklenince tepkimeye girer; en yaygın aktivatör kalay(II) oktoattır.

  • Yan ürün: Tepkime sırasında uçucu alkoller açığa çıkar. Aynı kaynağa göre büzülmenin nedeni bu alkol molekülleridir.
  • Oda sıcaklığında sertleşme: Tepkimeler ortam sıcaklığında gerçekleştiği için bu materyaller RTV (room temperature vulcanisation) silikonları olarak da adlandırılır. Tepkime hızı ortam sıcaklığıyla doğru orantılıdır: sıcak ortamda hızlanır, soğuk ortamda yavaşlar.
  • Kaşık tutuculuğu: Kondenzasyon silikonları kendiliğinden yapışmaz; tutucu olmayan kaşıklarda uygun adezivlerin kullanılması gerektiği belirtilir.
  • Dökme zamanı: Derlemeye göre kondenzasyon silikonu ölçüleri mümkün olan en kısa sürede dökülmelidir. Zhermack yazısında da alan temiz tutulduğunda ve alçı model en geç 15–20 dakika içinde hazırlandığında çok doğru sonuçlar alınabildiği aktarılır.

A tipi (adisyon) silikon – VPS

Aynı kaynağa göre adisyon silikonları (polivinilsiloksanlar, "ikinci nesil silikonlar") 1980'lerin başında geliştirilmiştir. Polimeri oluşturan çapraz bağlanma, polimerin vinil grupları ile bir platin tuzu katalizörüyle (kloroplatinik asit) aktive edilen silan grupları arasında gerçekleşir.

  • Yan ürün yok: Adisyon tepkimesi yan ürün oluşturmaz; bu nedenle boyutsal stabilitesi kondenzasyon silikonları ve polisülfürlere göre çok daha yüksektir. Derlemede de su veya alkol gibi uçucu tepkime ürünlerinin bulunmamasının polisiloksanların stabilitesini artırdığı belirtilir.
  • Hidrojen gazı: Derlemeye göre ilk nesil VPS ölçü maddeleri sertleştikten sonra hidrojen gazı açığa çıkarıyordu ve modelde kabarcık oluşmaması için dökümün geciktirilmesi gerekiyordu. Bu sorun, gazı tutan platin veya paladyum eklenerek çözülmüştür.
  • Karıştırma sistemleri: El ile yoğrulan putty'lerin yanında, tabancayla kullanılan otomatik karıştırma kartuşları ve elektrikli otomatik karıştırma cihazları bulunur.
  • Tiksotropi: Zhermack'a göre adisyon silikonları basınç altında daha akışkan hâle gelir (tiksotropik davranış).
  • Hidrofobi: Her iki silikon türü de doğası gereği hidrofobiktir. Son yıllarda yüzey aktif maddeler eklenerek adisyon silikonlarının ıslanabilirliği artırılmıştır.

Lateks eldiven ve kükürt hassasiyeti

Zhermack'a göre adisyon silikonlarındaki platin katalizörü kükürt içeren bileşiklere duyarlıdır ve bu bileşikler tepkimeyi tamamen durdurabilir. Lateksin vulkanizasyonu sırasında ditiyokarbamatlar gibi kükürt bileşikleri eklendiğinden, adisyon silikonları lateks eldivenle karıştırılmamalıdır; alüminyum sülfat içeren bazı sıvı astrenjanlarla etkileşime de dikkat edilmesi gerektiği belirtilir. CDC'nin diş hekimliği enfeksiyon kontrol rehberi de lateks eldivenlerin vinil polisiloksan ölçü maddelerinin sertleşmesini engelleyebileceğini, sentetik vinil eldivenlerin ise bu açıdan olumsuz etkilemediğinin görüldüğünü; eldiven malzemesinin kimyasal uyumluluğu için eldiven üreticisine danışılmasını belirtir. Kondenzasyon silikonları için bu kısıtlama geçerli değildir.

A tipi ve C tipi silikon farkı (özet tablo)

Özellik C tipi (kondenzasyon) A tipi (adisyon, VPS)
Tepkime Kondenzasyon; yaygın aktivatör kalay(II) oktoat Adisyon; platin katalizör
Yan ürün Alkol (büzülmeye neden olur) Yok
Boyutsal stabilite Daha düşük; hızlı döküm gerekir Daha yüksek
Lateks eldiven etkisi Etkilenmez Sertleşme engellenebilir
Doğal yüzey özelliği Hidrofobik Hidrofobik; yüzey aktif maddeli formüller var

ISO 4823: putty, heavy, medium ve light body

ISO 4823, elastomerik ölçü ve kapanış kaydı materyallerinin gereksinimlerini ve test yöntemlerini belirler. Güncel baskı ISO 4823:2025'tir; ISO'ya göre bu altıncı baskı 2021 baskısının yerini almıştır ve başlıca değişiklikler ambalaj ile kullanım talimatı gereksinimlerinin güncellenmesi ve editoryal düzeltmelerdir. Standartta materyaller, üreticinin talimatına göre karıştırma tamamlandıktan hemen sonra belirlenen kıvamlarına göre sınıflandırılır. Aşağıdaki değerler ISO 4823:2021 önizlemesindeki Tablo 1'den alınmıştır.

Tip Kıvam Kıvam testi disk çapı (mm) Ayrıntı aktarımı (en çok, µm) Elastik geri dönüş (en az)
0 Putty en çok 35 75 %96,5
1 Heavy-bodied (yoğun) en çok 35 50 %96,5
2 Medium-bodied (orta) 31–41 20 %96,5
3 Light-bodied (akışkan) en az 36 20 %96,5
B Kapanış kaydı – – –

Tablo 1'de tüm tipler için doğrusal boyut değişimi en çok %1,5 olarak verilir; kapanış kaydı materyalleri (Tip B) için ayrıca en az 50 Shore A sertlik koşulu bulunur. Katalog adlarındaki "light body", "regular/medium body", "heavy body" ve "putty" ifadeleri bu kıvam tiplerine karşılık gelir.

Etiket ve kullanım talimatında neler bulunmalı?

  • Dış ambalajda önerilen saklama koşulları, marka, üretici, kıvamın adı (putty, heavy-bodied, medium-bodied veya light-bodied; tip numarası da eklenebilir), parti numarası ve yıl-ay biçiminde "son kullanma tarihi" yer almalıdır.
  • El ile karıştırılan materyallerde aynı karışıma giren bileşenler, karışımın tamamlandığı anlaşılabilsin diye birbirinden farklı renklerde olmalıdır.
  • Üretici, ölçünün dezenfekte edilebileceğini belirtiyorsa dezenfeksiyon prosedürünü ayrıntılı olarak tanımlamalıdır.
  • Talimatta, üreticinin ölçü maddesiyle uyumlu bulduğu en az iki alçı ürünü (ISO 6873'e uygun) belirtilmelidir.

İlgili kategoriler

Rijit bir ölçü maddesi olan çinko oksit öjenol patı için: Çinko oksit öjenol ölçü patı nedir?

Sık sorulan sorular

A tipi silikon ile C tipi silikonun temel farkı nedir?

Sertleşme tepkimesidir. C tipi kondenzasyonla sertleşir ve alkol açığa çıkarır; A tipi platin katalizörlü adisyonla sertleşir ve yan ürün oluşturmaz. Bu fark, boyutsal stabiliteye ve dökme zamanına yansır.

Light body ne demektir?

ISO 4823'teki Tip 3, yani akışkan (düşük viskoziteli) kıvamdır. Standartta kıvam testinde en az 36 mm disk çapı ve en çok 20 µm ayrıntı aktarımı koşulu bulunur.

Putty nedir?

ISO 4823'teki Tip 0, yani yoğrulabilir en yoğun kıvamdır.

A tipi silikonla neden lateks eldiven kullanılmaz?

Lateksteki kükürt bileşikleri adisyon silikonlarının platin katalizörünü etkileyerek sertleşmeyi engelleyebilir. CDC de lateks eldivenlerin VPS sertleşmesini engelleyebileceğini belirtir.

Farklı grupları birlikte kullanmak mümkün mü?

Uyumluluk ürüne göre değişir; bazı A tipi silikonların talimatlarında C tipi silikon ve polieterle birlikte kullanılamayacağı belirtilir. Kesin bilgi için ürünün kullanım talimatına bakılmalıdır.

Kaynaklar

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.